روزهای آخر سال، همیشه همراه با افزایش تولید پسماند است. در روزهای اسفندماه، بیش از هر زمان دیگری تولید پسماند شهر تهران افزایش چشمگیری می‌یابد و خدمات رسانی مدیریت شهری برای جمع‌آوری پسماند نیز افزایش می‌یابد. ميانگين توليد زباله در روزهاي معمولي در تهران حدود 7هزار و500تن است اما در روزهاي پاياني سال اين رقم به بيش از 10هزار تن نيز مي‌رسد. اين رقم به‌معناي افزايش 40درصدي توليد پسماند در روزهاي پاياني هر سال است. در طول سال‌هاي گذشته همواره پايتخت با چنين افزايشي در توليد پسماند روبه‌رو بوده‌است. اين روند تنها منحصر به تهران نبوده، بلكه همه شهرهاي كشور چنين افزايشي را در توليد پسماند شاهد هستند.

در واقع اين افزايش توليد پسماند ناشي از يك سبك و الگوي زندگي است كه در پايان هر‌سال، اثاثيه و وسايل خانه‌ها نوسازي شده و توليد پسماند خشك افزايش قابل توجهي مي‌يابد. قائم‌مقام معاونت خدمات شهري تهران نيز طي روزهاي گذشته اعلام كرد كه بيش از 450غرفه تفكيك در سراسر شهر تهران آماده دريافت پسماند خشك به‌ويژه در روزهاي پاياني سال هستند. منصور باقرصاد با اعلام اينكه ساعات كار غرفه‌هاي بازيافت در روزهاي پاياني سال افزايش يافته‌، افزود: ساعات كار 450غرفه بازيافت در سطح شهر تهران از ساعت 8صبح تا 8شب خواهد بود و شهروندان تهراني مي‌توانند با مراجعه به اين غرفه‌ها، پسماند خشك و ارزشمند را تحويل داده تا هم حجم و هم وزن زباله‌ها كاهش يابد.

به گفته باقرصاد بررسي‌ها نشان مي‌دهد آنچه در پايان سال باعث افزايش حجمي و وزني پسماند شهري مي‌شود، نه افزايش زباله‌هاي‌تر، كه دورريز‌هاي ناشي از زباله‌هاي خشك است. وي با اعلام اينكه بهتر است شهروندان اين زباله‌ها را به غرفه‌هاي بازيافت تحويل دهند، افزود: اين زباله پس از تحويل به غرفه‌هاي بازيافت، به چرخه‌ مصرف دوباره باز مي‌گردند و باعث اسراف كمتر مي‌شود.

افزايش 10درصدي تنها در 10روز

براساس گزارش‌ سازمان مديريت پسماند، حجم زباله شهري تهران به‌طور تقريبي در ۱۰روز اول اسفندماه ۱۰درصد افزايش پيدا كرده كه بخشي به‌دليل نوع مصرف شهروندان و نظافت شب‌عيد، منطقي است. اما براساس آمارهاي سازمان پسماند شهر تهران تنها در سال گذشته، در روزهاي پاياني سال، پسماند شهري با رشدي 30تا 40درصدي همراه بود و بيش از 11هزار و 500تن پسماند از سطح شهر تهران جمع‌آوري شد. مدير روابط عمومي سازمان پسماند شهر تهران با اشاره به مديريت حجم پسماند در روزهاي پاياني سال گفت: اگر بتوانيم زباله‌ها را مديريت كنيم به‌طور قطع اين حجم پسماند كم‌خواهد شد. به‌طور نمونه اگر بتوانيم دورريزي زباله‌هاي حجيم را در روزهاي آخر هفته قرار دهيم شاهد كاهش زباله در روزهاي آخر سال خواهيم بود.
شهرام فيروزي از شهروندان خواست تا درصورت امكان در روزهاي پاياني سال، به تفكيك پسماند بيش از پيش توجه كنند. به گفته وي، آنچه باعث افزايش توليد پسماند در ماه‌هاي پاياني سال‌ مي‌شود پسماند‌تر نيست، بلكه پسماند خشك و دورريزهاي ارزشمندي است كه درصورت تفكيك در مبدا امكان بازيافت آنها و بازچرخاني‌ اين پسماندها وجود دارد.
فيروزي با اشاره به اجراي طرح تفكيك پسماند از مبدا اظهار داشت: با توجه به تأكيد مستمر و مداوم قائم‌مقام خدمات شهري شهرداري تهران كه هم‌اكنون مسئوليت سازمان پسماند را به‌عهده دارد، تلاش بر افزايش مشاركت شهروندان براي اجراي طرح تفكيك است. چرا كه اين طرح علاوه بر كاهش هزينه‌ها، موجب كاهش حجم و وزن پسماند توليدي شهروندان مي‌شود.

با پسماندهاي حجيم چه كنيم؟

انتقال پسماندهاي خشك و حجيم، همواره با دشواري‌هايي روبه‌روست. داشتن خودرويي خاص براي پسماند‌هاي حجيم و همچنين انتقال آنها به مراكز بازيافت همواره روزهاي آخر سال را شلوغ‌تر از هر زماني ديگر مي‌كند.
از اين‌رو سازمان پسماند شهر تهران در اعلان‌ها و اطلاعيه‌هاي مختلف از شهروندان خواسته‌است تا ضمن اينكه پسماند خشك حجيم را در روزهاي پاياني هفته بيرون از خانه قرار مي‌دهند، در كنار آن با شماره سامانه 137تماس بگيرند تا زمينه نقل و انتقال آنها نيز فراهم شود.
مدير روابط عمومي سازمان مديريت پسماند با تأكيد بر اينكه بعد از تحويل، اين وسايل حجيم طي پروسه‌اي به افراد نيازمند داده مي‌شود، گفت: اين لوازم در اختيار افراد ديگري كه به اين وسايل نياز دارند، قرار مي‌گيرد كه اين موضوع هم مي‌تواند كمك كند تا پسماندهاي شهر مديريت شود و هم نياز قشري از جامعه را مرتفع نمايد.
فيروزي با اشاره به اينكه اين پسماندهاي حجيم بعد از تعمير شدن به شهروندان نيازمند اهدا مي‌شوند، گفت: درصورت تفكيك پسماندهاي حجيم، آن دسته از پسماندهايي كه قابل استفاده نباشند، در روزهاي پاياني هفته در روند استحصال قرار مي‌گيرند كه به فرآورده‌هاي ديگري همچون نئوپان تبديل مي‌شوند.

به گزارش پسماند ایران، دکتر معصومه ابتکار در جمع اعضای شورای اداری، دانشگاهیان و مسئولان شهرستان ملایر، با تأکید بر اینکه باید زباله های شهری و روستایی به خوبی مدیریت شود، افزود: بسیاری از بخش های زباله ها قابل بازیافت است به طوری که همه چیز باید به چرخه طبیعت یا چرخه اقنصاد بازگردد و نباید اجازه دهیم پسماند یا زباله‌ای در طبیعت باقی بماند.
وی با بیان اینکه یکی از گرفتاری ها بزرگی که دنیا را تکان داده است، هدررفت غذا از مزرعه تا سفره افراد است، اظهار کرد: متأسفانه در ایران ۳۰ درصد غذای تولیدی اسراف می شود که زنگ خطری جدی برای همه ماست.
رئیس سازمان محیط زیست کشور با بیان اینکه سمن ها، نهادها و تشکل های اجتماعی می توانند در این زمینه آموزش های لازم را بدهند و مثمرثمر باشند، خاطرنشان کرد: در همین راستا تفاهم نامه ای با وزارت آموزش و پرورش در دولت یازدهم امضا و دستورالعمل محیط زیست به کلیه مدارس کشور ارسال شد.
وی به امضای تفاهم نامه مدیریت سبز با حوزه های علمیه خواهران و دانشگاه های سراسر کشور اشاره کرد و یادآور شد: خوشبختانه دانشگاه ملی ملایر در این حوزه در سطح کشور پیشگام است.
ابتکار با تأکید بر اینکه هر حرکتی در حوزه محیط زیست باید مبتنی بر دانش باشد، عنوان کرد: در طول عمر ۳.۵ ساله دولت یازدهم، اقدامات خوب وزارتخانه های مرتبط با طرح های توسعه سبب شد در بسیاری از زمینه ها تغییرات مثبت و روبه رشدی داشته باشیم.
وی با بیان اینکه مولفه اصلی در بحث موفقیت، مشارکت عمومی است، ادامه داد: نهادهای مدنی و تشکل ها در کنار شوراهای اسلامی شهرها و روستاها می توانند در حفظ محیط زیست بسیار مهم باشند.
ابتکار به امضای تفاهم نامه با شورای عالی استان ها در همین زمینه اشاره و اظهار کرد: این تفاهم نامه در راستای شاخص های مدیریت شهری در حفظ محیط زیست بود.
رئیس سازمان محیط زیست در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اینکه مباحث محیط زیست مستقیما با مردم در ارتباط است و تک تک آحاد ملت در حفظ محیط زیست دخیل هستند، یادآورشد: ما چند روز پیش خوزستان بودیم و گزارش مبسوطی از مشکلات ایجاد شده را به رئیس جمهور ارائه دادیم.
ابتکار با اشاره به دستور اکید رئیس جمهور به وزیر جهاد کشاورزی و معاون اول خود، افزود: مساله خوزستان برای دولت در اولویت قرار دارد و از اهمیت خاصی برخوردار است.
وی با بیان اینکه ابلاغ سیاست های کلی نظام در حوزه مدیریت محیط زیست توسط مقام معظم رهبری نشان از اهمیت این موضوع است، ادامه داد: در جلب مشارکت عمومی و اجرا و عملیاتی کردن این قوانین مجلس شورای اسلامی و تمامی مسئولان موظف هستند.

۷ لایحه محیط زیستی در دستور کار مجلس

ابتکار به در دستور کار بودن هفت لایحه محیط زیستی در مجلس اشاره و اظهار کرد: لایحه هوای پاک و تالاب ها جزء مهمترین این لوایح است.
وی به جایگاه ویژه تالاب آق گل ملایر و ارزشمند بودن این تالاب برای محیط زیست اشاره و خاطرنشان کرد: حفظ و رفع مشکل این تالاب در دستور کار ما قرار دارد به طوری که برای ماندگاری این تالاب، یک شهر جدید ملایر با نظر هیئت دولت به نام اسلامشهر آق گل نامگذاری شد.
ابتکار یادآورشد: تالاب آق گل ملایر شامل گونه های بی نطیر طبیعی است که به عنوان یک ثروت ارزشمند به حساب می آیند و باید حفظ شوند.
طبیعت یک امانت الهی است
ابتکار با بیان اینکه طبیعت یک امانت الهی است، عنوان کرد: دستور و سفارش مراجع عظام تقلید این است که همگی باید مراقب باشیم تا مبادا با تخریب و ایجاد آلودگی در محیط زیست به این امانت و ودیعه الهی خیانت نشود.
وی نسبت به رهاسازی زباله ها در طبیعت، عدم بازیافت آنها، رهاسازی فاضلاب ها و ایجاد مشکلات تنفسی در شهرهای بزرگ به واسطه افزایش آلاینده های محیطی و وسایل نقلیه اشاره کرد و گفت: فعالیت های صنعتی به واسطه ایجاد اشتغال و ارزش افزوده و رشد افتصادی و افزایش تولید، مفید و مورد نیاز هستند اما به واسطه آلودگی محیط زیست هزینه های سنگینی در زمینه درمان بر دولت وارد می شود.
وی با بیان اینکه همه آحاد مردم در زمینه حفظ محیط زیست وظیفه ای جهانی دارند، ادامه داد: بشر امروز به واسطه مصرف گرایی و زیاده خواهی، کره زمین را با ۲ تهدید جدی جنگ و تخریب و نابودی محیط زیست مواجه کرده است.
ابتکار بر لزوم اصلاح الگوی مصرف در سطح جامعه تأکید کرد و افزود: در نقاط مختلف ایران در زمینه هدررفت آب شرب و کشاورزی و آلودگی منابع آب، کاهش سفره های آب زیر زمینی و … با آسیب جدی مواجه هستیم.
وی با بیان اینکه مصرف انرژی ایرانیان در مصارف خانگی و صنعتی ۵۵ برابر سایر کشورهاست، گفت: انرژی یک کالای ارزشمند است که اگر بهینه مصرف نشود، آلودگی ها فراوانی به دنبال دارد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه دنیا به علت گازهای گلخانه ای به سمت گرمایش می رود، افزود: گرمایش سبب ایجاد آسیب جدی به کره زمین می شود بنابراین باید با الگوی مصرف مناسب و استفاده از انرژی خورشیدی در زمینه کاهش مصرف منابع انرژی فسیلی گام برداریم.
گفتنی است: در این جلسه از اعضای ۵۰۰ نفری انجمن مردم نهاد افیام که در زمینه محیط زیست فعال هستند تقدیر شد، همچنین با اهدای هدیه ای از سوی ابتکار به فرزند محیط بان “عبدالله یاری” که در ۱۳ مرداد ماه سال ۱۳۹۱ در منطقه حفاظت شده لشگردر ملایر به مقام شهادت نائل آمده بود، از خدمات این شهید تجلیل شد.

پرتاب انواع زباله ها (ته سیگار، پاکت خوراکی ها، آدامس و. . . ) از شیشه ماشین یا در حال قدم زدن از رفتارهای متداول برخی شهروندان کشورهای در حال توسعه یا کمتر توسعه یافته آسیایی است؛ رفتارهایی که نه تنها منجر به نازیبایی فضاهای شهری می شوند، بلکه زمینه را برای بروز انواع آلودگی های زیست محیطی فراهم می کنند.
در این میان برخی کشورهای آسیایی هم هستند که در خصوص سیستم نظافت شهرها و بازیافت زباله فرهنگ سازی کرده اند و در نتیجه، شهرهایی پاکیزه دارند. کشور ژاپن یکی از برترین کشورهایی است که در حوزه بازیافت زباله ها قوی عمل می کند. کشوری که سال هاست با فرهنگ سازی برای شهروندانش موفق به ایجاد یک روند مستمر بهداشت در سطح کلان شده است. برخی از مهم ترین اصولی که سیستم تفکیک زباله در ژاپن را ارتقا داده اند، به فرهنگ سازی مرتبط هستند.

سیستم خاکستری بازیافت

کشور ژاپن، ظرفیت مناسبی برای استفاده از روش دفن زباله ندارد. در واقع وضعیت خاک و بافت زمین این کشور به شکلی است که نمی توان روی دفن زباله حسابی باز کرد. در نتیجه یکی از متداول ترین روش ها برای کاهش حجم زباله ها در ژاپن تبدیل زباله های غیرقابل بازیافت به خاکستر است. در سراسر شهرهای مهم ژاپن سطل هایی مخصوص قرار دارد که ویژه انواع زباله های تجدید ناپذیر مثل پلاستیک هستند. اما زباله ها برای ورود به این سطل ها قوانینی را پشت سر می گذارند.

زباله کسب و کار من است!

یکی از مهم ترین بخش های پیش از ورود پلاستیک ها به سطل های مکانیزه خاکستری، جمع آوری انواع پلاستیک و مواد غیرقابل تفکیک است. بسیاری از شهروندان ژاپنی به شکل داوطلبانه اقدام به جمع آوری مواد پلاستیکی از سطح شهرها می کنند. اما برخی از افراد هم هستند که در حوزه جمع آوری پلاستیک ها و انواع شیشه و مواد غیرقابل تجدید فعالیت می کنند. این افراد با جمع آوری انواع زباله های قابل بازیافت (اعم از ظروف، بسته بندی ها و. . .) نقشی مهم در گردش چرخه بازیافت ژاپن ایفا می کنند.
مقام های دولتی ژاپن بر حسب وزن، حجم و اندازه زباله های تجدید پذیر، مبالغی را پرداخت می کنند. نکته جالب اینکه؛ تمامی هزینه های خرید مواد پلاستیکی و شیشه ها از صندوق مالیات شهروندان کسر می شود. در واقع شهروندان با پرداخت مالیات به عضوی مؤثر از سیستم بازیافت کشور تبدیل می شوند.

تفکیک سطل به سطل

در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، مثل بریتانیا، سیستم تفکیک زباله از طریق دستگاه های پیشرفته و بزرگ انجام می شود؛ روشی متداول که با سرعت به گلچین کردن موارد مختلف منجر می شود و باری بزرگ از دوش شهروندان بر می دارد. اما وضعیت در ژاپن بسیار متفاوت است. شهروندان ژاپنی آموزش دیده اند تا خود به تفکیک سطل به سطل زباله هایشان بپردازند و در نتیجه نه تنها باری سنگین از دوش دولت برداشته اند، بلکه به قوت گرفتن رکوردهای تفکیک نیز کمک کرده اند.
برای مثال تا پایان سال 2011 بالغ بر 900 درصد از روند تفکیک زباله هایی که به ضایعات فلزی مرتبط بود، با کمک شهروندان انجام شد. این یک رکورد بی نظیر و منحصر به فرد برای اقتصاد ژاپن محسوب می شود. این سیستم تفکیک قدرتمند از سال 2011 و همزمان با زلزله شرق ژاپن و سونامی در این کشور تقویت شد. در واقع فشارهایی که در این دوران بر دوش شهروندان سنگینی می کرد، قدرت تفکیک آنها را نیز ارتقا داد.

کمپین های برچسب قرمز

سال هاست که مردم ژاپن کمپینی هوشیارانه و مدبرانه را تشکیل داده اند که «کمپین برچسب قرمز» نام دارد. این کمپین در تلاش است برای افراد مختلف از پیر تا جوان فرهنگ سازی کند. محور این فرهنگ سازی، به استفاده از برچسب قرمز روی کالاها و محصولاتی مرتبط است که قابلیت اشتعال دارند. در واقع این بسیار مهم است که شهروندان در هنگام انداختن زباله های خود در سطل های تفکیک، افزون بر جدا کردن زباله ها به انواع مختلف، قابلیت اشتعال این زباله ها را نیز مشخص کنند.
این بسیار خطرناک است که زباله های خطرناک در سطل های خاکستری قرار گیرند. در واقع ممکن است این موضع زمینه را برای انفجار سطل های زباله یا خطر اشتعال این سطل ها فراهم کند.

کتاب های درسی و آموزش در سنین پایین

یکی از مهم ترین مواردی که منجر به رشد و توسعه ژاپن در حوزه تفکیک زباله شده، آموزش برای تفکیک از سنین پایین است. در واقع دانش آموزان در دوره های آموزشی مختلف با فراگیری اصول بازیافت و تفکیک زباله، نه تنها اهمیت استفاده از این سیستم را درک می کنند، بلکه با اهمیت حفظ محیط زیست نیز آشنا می شوند.
این مسئله تا حدی برای نظام آموزشی ژاپن حایز اهمیت است که در بخشی از دوره های آموزشی، کودکان در آزمون آشنایی با اصول تفکیک زباله شرکت می کنند. این آزمون با طرح پرسش در مورد مراحل تفکیک و اهمیت استفاده از این فرآیند نقشی مهم در رشد فرهنگ و توسعه شخصیت اجتماعی کودکان ایفا می کند.

ریيس شوراي اسلامي استان فارس با اعلام اين مطلب گفت: يكي از راه هايي كه در حال حاضر براي تامين هزينه هاي اداره شهرهاي استان به دنبال آن هستيم مديريت پسماند و توليد ثروت از زباله به عنوان طلاي كثيف است كه مي تواند يك منبع درآمدي پايدار براي اداره شهرها باشد.
نعمتي ادامه داد: در اين رابطه با چند سرمايه گذار نيز وارد مذاكره شده ايم و با توجه به كمبود بودجه شهرداري ها، بهترين كمك دولت به ما، اجراي مديريت پسماند و توليد ثروت از اين حوزه است كه هم يك منبع درآمدي خوب براي شهرداري هاست و هم موجب كاهش آلودگي زيست محيطي مي شود.
وي اضافه كرد: در اين رابطه سرمايه گذار حاضر است 800 درصد هزينه را بپردازد، اما درخواست دارد كه دولت نيز با 20 درصد سرمايه گذاري در اين حوزه، آن را ضمانت كند و به طور قطع اين سرمايه گذاري سودآور است و ميزان سرمايه گذاري بعد از مدتي باز خواهد گشت.
رئيس شوراي اسلامي استان فارس با بيان اينكه براي ساخت هركدام از واحدهاي تفكيك و بازيافت زباله 200 ميليارد تومان اعتبار مورد نياز است، افزود: يك شركت آلماني براي توليد برق و گازوئيل يورو 4 از زباله شهرستان هايي كه قابليت اين كار را دارند، اعلام آمادگي كرده است.
وي اظهار داشت: از جمله شرايط ايجاد اين مركز در شهرها، توليد حداقل روزانه 3000 تن زباله است كه ما در ابتدا دو شهر خرامه و مرودشت را درنظر داريم زيرا ميزان توليد زباله در آنها روزانه به همين مقدار مي رسد.
به گفته نعمتي، علاوه بر درآمدزايي اين مراكز كه ماهيانه 5 ميليارد تومان تخمين زده شده، 150 تا 1600 نفر نيز اشتغالزايي دارد.
وي در ادامه درخصوص اعتبارات دولتي هم گفت: كمك دولت به شهرداري ها بسيار ناچيز است و حتي سهم ارزش افزوده شهرها را كه متعلق به شهرداري ها بود از دست آنها خارج كرد و در كنار آن از قبل درآمد حاصل از جرائم رانندگي نيز كه متعلق به شهرداري هاست چيزي به آنها پرداخت نشده است.
نعمتي گفت: كمك هاي دولت بيشتر به صورت در اختيار گذاشتن برخي امكانات از جمله ماشين آلات مورد نياز شهرداري ها بوده كه كمك قابل ملاحظه اي نيست و به نوعي دولت دست خود را در جيب شهرداري ها كرده و مقداري از همان پولي را كه متعلق به شهرداري هاست برداشته و تنها بخشي از آن را به شهرداري ها مي دهد.
وي ادامه داد: متاسفانه علي رغم آنكه امروز شوراها بار سنگيني را از دوش مجلس و دولت برمي دارند اما از جانب آنها مورد كم لطفي قرار مي گيرند و نياز است كه در اين زمينه تجديدنظر شود.