مدیریت پسماند

تجهیزات و ماشین الات در حوزه مدیریت پسماند

فعالیت‌های روزانه بشر تولید زائداتی کرده ،  که عدم توجه به مدیریت آن آثار مخربی در بر خواهد داشت لذا جهت کنترل پیامدهای ناشی از این مواد زائد، شناخت و مدیریت این مواد ضروری به نظرمی سد. لذا در این فصل بامطالعه منابع و بررسی فعالیت‌های انجام‌گرفته در این حوزه به چکیده‌ای از مباحث مهم و اثرگذار در مدیریت پسماند پرداخته‌شده است . تعاریف گوناگون، قوانین موجود، بررسی جنبه‌های مختلف مدیریت پسماند و روش‌های آن و نیز استراتژی‌های قابل طراحی در این حوزه ازجمله مباحثی است که در این فصل به آن پرداخته‌شده است .

اعتقاد ما بر این است که مدیریت پسماند ، فرآیندی چندوجهی است که از مؤلفه‌های مختلفی برخوردار است. توسعه و تقویت این نوع مدیریت نیازمند شناخت دقیق مؤلفه‌ها و زیرساخت‌های آن است تا راه‌حل‌های علمی برای برون‌رفت از تنگناهای موجود جستجو شود.

هدف آریا پرتو تنها ارایه ماشین الات و تجهیزات پسماند نیست بلکه جستجو گر بهترین راه حل در هر منطقه جهت تبدیل چالش پسماند به فرصت های ممکن خواهیم بود.

 

پسماند waste

به کلیه مواد زائد جامد و مایع فسادپذیر و فسادناپذیر(غیر از فاضلاب) که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل فعالیت انسان بوده و ازنظر تولیدکننده زائد تلقی می‌گردد، پسماند گفته می‌شود که داری تقسیم‌بندی ذیل می‌باشد .

  1. پسماندهای عادی: پسماندهای آلی و غیر آلی حاصل از فعالیت‌های روزمره انسان در شهر،روستا و خارج از آن‌ها در این بخش قرار می‌گیرد
  2. پسماندهای پزشکی: پسماندهای عفونی و زیان‌آور ناشی از بیمارستان‌ها، مراکز بهداشتی، آزمایشگاه‌ها و سایر مراکز مشابه را پسماند پزشکی گویند.
  3. پسماندهای ویژه : کلیه پسماندهایی که حداقل یکی از خواص خطرناک از قبلی سمی بودن ، بیماری‌زایی، قابلیت انفجار یا اشتعال، خوردگی و مشابه آن به مراقبت ویژه نیاز دارند در طبقه‌بندی پسماند ویژه قرار می‌گیرد.
  4. پسماندهای صنعتی : پسماندهای ناشی از فعالیت‌های صنعتی و معدنی پسماندهای پالایشگاهی و امثال آن را پسماند صنعتی گویند.
  5. پسماندهای کشاورزی : کلیه مواد زائد زراعی، باغی، جنگلی و غیره را پسماند کشاورزی می‌نامند.

پسماند جامد شهری (MSW) MUNICIPAL SOLID WASTE

تعریف پسماند شهری در بین کشورهای مختلف متفاوت است. یکی از تعاریف کاربردی پسماند شهری عبارت است از :پسماند حاصل از خانه های و یا پسماندی با ماهیت مشابه که صنایع، مراکز تجاری و موسساتی مانند مدارس، بیمارستان ها، خانه های سالمندان، فروشگاه ها، کشتارگاه های، زندان ها، مکانهای عمومی، مانند ایستگاه های اتوبوس، خیابان ها، بازار، سرویس های بهداشتی عمومی، پارک ها و بوستان ها تولید می شود. در این تعریف پسماند شهری شامل بخش عمده ی پسماندهای صنعتی و تجاری، بجز پسماند خاصل از پردازش و فرآوری های صنعتی و پسماند خطرناک می باشد.

پسماندهای جامد شهری به کلیه پسماندهای آلی و غیر آلی اطلاق می‌شود که به‌صورت معمول از فعالیت‌های روزمره انسان‌ها در شهرها ، روستاها و خارج از آن‌ها تولید می‌شود

به‌عبارت‌دیگر مواد زائد جامد شهری آن دسته از موادی هستند که بعد از مدت‌زمان مصرف تبدیل به مواد  غیر قابل‌استفاده می‌شوند ازجمله این مواد می‌توان به روزنامه، انواع قوطی‌ها، بطری‌ها، شیشه‌های شکسته، ظروف پلاستیکی، کیسه‌های پلی‌اتیلن، مواد خوراکی و… اشاره کرد که بعد از مصرف به نام‌های آشغال، زباله، پسماند و … شناخته می‌شوند. با پیشرفت تمدن و افزایش تولید زباله خصوصاً پس‌ازآنقلاب صنعتی و رویکرد مصرف گرایانه بشر، جوامع بشری به این نتیجه رسیدند که همان‌گونه که آلودگی هوا برای زندگی انسان مخاطره‌آمیزاست، آلودگی خاک توسط زباله نیز پیامدهای غیرقابل‌جبرانی نیز در پی دارد.

پسماندهای جامد شهری ازنقطه‌نظر پیدایش و مواد تشکیل‌دهنده به بخش‌های ذیل تقسیم می‌شوند که هرکدام دارای تعریف مشخص می‌باشد.تعاریف ارائه‌شده در زیر می‌تواند به‌عنوان یک راهنما برای شناسایی اجزاء مواد زائد شهری مورداستفاده قرار گیرد .

  1. زباله تر ( آلی یا ارگانیک یا فسادپذیر ، یا زائدات غذایی)

به قسمت فسادپذیر زباله که معمولاً از زائدات گیاهی، تهیه و طبخ و یا انبار کردن مواد غذایی به دست می‌آید، اطلاق می‌شود. کمیت پس‌مانده‌های غذایی در طول سال متغیر بوده و در ماه‌های تابستان، که مصرف میوه و سبزی بیشتر است، به حداکثر می‌رسد. پس‌مانده‌های غذایی مهم‌ترین قسمت زباله است، چراکه از یک‌سو به دلیل تخمیر و فساد سریع، بوهای نامطبوع تولید کرده و محل مناسبی برای رشد و تکثیر مگس و سایر حشرات و جوندگان است و از سوی دیگر به دلیل قابلیت تهیه کود از آن (کمپوست) حائز اهمیت است. قابل‌ذکر است که میزان پس‌مانده‌های فسادپذیر در زباله‌های شهری ایران بین ۳۵ تا ۷۶ درصد گزارش‌شده است.

  1. پسماندهای خشک ( غیر آلی یا غیر ارگانیک یا غیر فسادپذیر یا آشغال)

به قسمت فسادناپذیر زباله به‌جز خاکستر گفته می‌شود. آشغال در زباله معمولاً شامل کاغذ، پلاستیک، قطعات فلزی، شیشه، چوب و موادی از این قبیل می‌شود. آشغال را می‌توان به دو بخش قابل اشتعال و غیرقابل اشتعال تقسیم کرد.

  1. پسماند خطرناک و ویژه

این قسمت از زباله‌ها شامل مواد حاصل از جاروب کردن خیابان‌ها و معابر، اجساد حیوانات مرده و موادی که از وسایل نقلیه به‌جای مانده است. زائدات خطرناک خانگی مانند باطری، تیغ، لامپ‌های فلورسنت و…

  1. خاکستر

باقیمانده حاصل از سوزاندن زغال، چوب و دیگر مواد سوختنی که برای مقاصد صنعتی، پخت‌وپز و یا گرم کردن منازل بکار می‌رود گفته می‌شود

  1. پسماند ساختمانی

به زائدات حاصل از تخریب ساختمان، تعمیر اماکن مسکونی، تجاری، صنعتی، و یا سایر فعالیت‌های ساختمان‌سازی اطلاق می‌شود.

 

مدیریت پسماند چیست؟

مدیریت پسماند عبارت است از مجموعه مقررات مرتبط با کنترل تولید، ذخیره، جمع‌آوری، حمل‌ونقل، پردازش و دفع پسماند منطبق بر اصول بهداشت عمومی، اقتصاد، علوم مهندسی، حفاظت از محیط‌زیست، زیبایی‌شناختی و دیگر ملاحظات زیست‌محیطی و همچنین نگرش عموم است

درگذشته با توجه به ساده بودن زندگی‌ها و نزدیک بودن انس آن‌ها به طبیعت و مصرف همگن با طبیعت، پسماندهای حاصل نیز به‌راحتی در محیط‌زیست قابلیت برگشت و تجزیه را داشتند و آسیبی به محیط‌زیست نمی‌رساندند.با توسعه شهرها، افزایش جمعیت، صنعتی شدن جوامع و تغییر الگوهای مصرف ناشی از عرضه مواد غذایی در انواع بسته‌بندی‌های تهیه‌شده از مواد مصنوعی، به‌مرور پسماندهای حاصل از مصرف هم درکمیت و هم در کیفیت رشد کرده و متنوع گشت و موجب بروز انواع مشکلات و مسائل پیچیده زیست‌محیطی گردید به‌طوری‌که از حدود یک قرن پیش کشورهای پیشرفته صنعتی به فکر چاره‌جویی برآمدند.اولین گام‌های مدیریت مواد زائد جامد با سوزاندن زباله و تولید انرژی از آن آغاز گردید.بدین ترتیب اولین کارخانه زباله‌سوز در سال ۱۸۷۰ در لندن احداث گردید. گرچه از همان سال‌ها و به‌تدریج در کشورهای مختلف مقررات و دستورالعمل‌هایی برای مدیریت پسماندها تدوین شد، لکن کشورهای پیشرفته تحت عنوان قانون فراگیر پسماندها از اوایل دهه ۱۹۶۰نسبت به تصویب و تدوین آن اقدام نمودند، به‌گونه‌ای که در کشور سوئد اولین قانون زباله در سال ۱۹۶۰و در آلمان در سال۱۹۷۲به تصویب رسید.با توجه به اهمیت موضوع پسماندها و اثرات آن در اقتصاد جامعه، قانون زباله در اتحادیه اروپا پس از چندین بار تغییر و اصلاح نهایتاً در اوایل دهه ۱۹۹۰تحت عنوان”اقتصاد گردشی و قانون زباله” به تصویب رسید که بر اساس برنامه‌های زمان‌بندی‌شده قرار بود تا سال ۲۰۱۰دیگر هیچ‌گونه زباله‌ای دفن نشود و بدین ترتیب حلقه‌های تولید ،مصرف و بازیافت را به هم متصل نمایند.

شروع مدیریت مواد زائد شهری در ایران هم‌زمان با تأسیس اولین شهرداری در سال ۱۲۹۰ در کشور بوده است. بدیهی است که در آن زمان در ایران نیز همانند سایر نقاط دنیا، پسماند، ماده‌ای زائد تلقی می‌شد که تنها لازم بود از محیط زندگی انس آن‌ها دور شود.

در کشور ما اولین برنامه‌ریزی‌ها برای برخورد صنعتی با زباله از سال۱۳۴۶شروع شد. در آن سال اولین واحد تولید کمپوست از زباله توسط بخش خصوصی و به‌صورت نیمه‌صنعتی در شهر اصفهان احداث گردید. در پی آن در سال ۱۳۴۸ شهرداری تهران طی قراردادی با یک شرکت انگلیسی اولین کارخانه کمپوست تهران را در صالح‌آباد، محلی در جنوب شهر تهران احداث نمود. بعد از انقلاب اسلامی، در وزارت صنایع ستادی تحت عنوان”ستاد کود گیاهی” تشکیل شد.این ستاد در سال ۱۳۶۱با تدوین برنامه‌ای،احداث ۵کارخانه کمپوست را در ۵شهر بزرگ کشور شامل اصفهان،مشهد،تبریز،شیراز و رشت در دستور کار خود قرارداد.احداث این کارخانه‌ها بعداً به شهرداری‌های شهرهای مذکور محول شد.در سال ۱۳۷۰با تصویب وزارت کشور، در شهرداری تهران سازمانی تحت عنوان “سازمان بازیافت و تبدیل مواد” تشکیل شد و مدیریت زباله‌ها در شهر تهران به این سازمان محول گردید.این سازمان به ترتیب در سایر مراکز استان‌ها نیز ایجاد گردیده و فعالیت‌هایی را در زمینه ساماندهی و بهینه‌سازی عملیات جمع‌آوری، حمل‌ونقل، بازیافت و دفع پسماندها انجام داده، برنامه‌هایی را تدوین نموده‌اند و پروژه‌هایی در دست انجام دارند .

با توجه به اهمیت موضوع  پسماند در کشور  قانون مدیریت پسماندها مشتمل بر بیست‌وسه ماده و نه تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ بیستم اردیبهشت‌ماه یک هزار و سیصد هشتادوسه تصویب و در تاریخ   ۹/۳/۱۳۸۳  به تائید شورای نگهبان رسید .

در دهه گذشته کاهش در مبدأ و جلوگیری از تولید زائدات نیز به‌صورت جدی در سطح کشورهای صنعتی مطرح‌شده است.این مسئله منجر به پیدایش نسل جدیدی از فناوری در جهان به نام“ فناوری‌های پاک ” شده است. بنابراین عناصر موظف در سیستم‌های مدیریت مواد زائد جامد شهری از سه عنصر موظف( تولید،جمع‌آوری و دفن) در دهه ۱۹۴۰به شش عنصر موظف (تولید، ذخیره و پردازش و اداره در محل،جمع‌آوری ،حمل‌ونقل ،پردازش بازیافت و دفع) در دهه۱۹۷۰ و به هشت عنصر موظف (کاهش در مبدأ، تولید ، ذخیره و پردازش و اداره در محل، جمع‌آوری ، حمل‌ونقل ، پردازش بازیافت، دفع و مراقبت‌های بعد از دفع) از دهه ۱۹۹۰به بعد  تبدیل‌شده است.

 

 

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.